Star Trek: The Next Generation - Birth of the Federation to strategia typu 4X, skupiająca się przede wszystkim na eksploracji, ekspansji, eksploatacji i eksterminacji. Niniejszy tytuł został osadzony w realiach bestsellerowego serialu science-fiction o nazwie Star Trek. Niemniej jednak przedstawione w owej pozycji technologie zostały zaczerpnięte z serii The next Generation. Rozpoczynając zabawę użytkownik wybiera jedną z pięciu ras (Federacja, Klingoni, Kardasowie, Romulanie, Ferenginii), którą zamierza sterować. Owa decyzja bezpośrednio wpływa na sposób rozgrywki Klingoni nastawieni są przede wszystkim na częste potyczki, natomiast Romulanie posiadają świetną dyplomację. Zaimplementowano również trzydzieści pomniejszych ras, które nie biorą bezpośredniego udziału w zabawie. Użytkownik może jedynie przejmować ich planety poprzez działania militarne bądź negocjacje. Załatwienie sprawy na drodze pokojowej pozytywnie wpływa na relacje z mieszkańcami owych obszarów. Co więcej przyłączenie ziem poszczególnych ras do posiadanego terytorium skutkuje odkryciem bonusu w postaci specjalnych budynków, gwarantujących graczowi uzyskiwanie profitów.Istotną sprawą, na którą trzeba zwracać uwagę jest morale osób żyjących na terenach podbitych, jak i własnych. Zadowolenie mieszkańców przejętych lokacji sprawia, że rozwijają się oraz są skorzy do współpracy. Natomiast w przypadku rasy sterowanej, w zależności od tego, na którą decyduje się użytkownik, wiadomość o rozpoczętych działaniach militarnych wywołuje przygnębienie bądź radość. Zbyt wysoki poziom niezadowolenia stanowi zagrożenie buntem. Z tego też względu, aby osiągnąć cel, jakim jest stworzenie największego i najsilniejszego imperium w galaktyce, użytkownik powinien zawierać pakty o nieagresji i prowadzić politykę opartą na dyplomacji bądź odpowiednio co rusz wypowiadać wojnę.Zabawa odbywa się na dwuwymiarowych mapach, przedstawiających układ słoneczny, granice konkretnych lokacji i masę innych elementów. Natomiast wszelkie bitwy, toczące się w turach, mają miejsce w lokacjach 3D. W trakcie starć w pierwszej kolejności użytkownik wydaje szereg rozkazów, które są wykonywane dopiero po włączeniu opcji upływu czasu. Gracz może dać polecenie m.in. do okrążenia przeciwnika, ostrzelania go z bliska bądź natarcia nań w grupie. Rodzaj komend zależy przede wszystkim od jakości i ilości posiadanych statków. Maszyny różnią się pod wieloma względami (np. szybkość, uzbrojenie i opancerzenie). Warto też dodać, że specjalnie z myślą o miłośnikach zabawy wieloosobowej przygotowano tryb, pozwalający na potyczki online.