Czwarta część Ultimy otwiera nowy etap w całej serii rozpoczynając Erę Oświecenia. Lord British pragnie zaprowadzić pokój i harmonię w świecie Britanni, lecz aby to uczyć konieczne jest pokonanie nie tylko fizycznej manifestacji zła, ale również zmiana przekonań ludzi zamieszkujących krainę. Dokonać tego może wyłącznie Avatar, będący przykładem odwagi i wszelkich cnot, dzięki którym jego postępowanie jest wzorem dla innych. Gdy ostatecznie w podziemiach Great Stygian Abyss znajdujemy tajemną księgę Codex of Ultimate Wisdom, z głębin wyłania się nowa wyspa, nazwana Isle of the Avatar. Po pokonaniu zła, Codex of Ultimate Wisdom na zawsze spoczął na ołtarzu zbudowanym na wyspie Avatara.W grze zastosowano całkowicie nowy engine graficzny z kolorową grafiką i zwiększonymi możliwościami interakcji z postaciami NPC. Jednak w dalszym ciągu to co odróżnia ją od innych cRPG to niesamowita fabuła i skomplikowane zadania. Zamiast normalnego rozwijania postaci, w Ultimie IV musimy posiąść osiem cnót głównych aby stać się Avatarem i zarazem przykładem dla innych. Gra śledzi uważnie wszystkie nasze poczynania, zwracając szczególną uwagę na złe uczynki, takie jak dobijanie uciekających przeciwników czy zabieranie przedmiotów należących do kogoś innego. W dalszym ciągu spotkamy jednak wiele tradycyjnych elementów cRPG, takich jak mroczne podziemia do obszukania, złe potwory czy rozstrzygające zadanie odnalezienia Codex of Ultimate Wisdom, dzięki któremu ostatecznie zostajemy Avatarem.